Marokko

Achtergrond informatie

Landschap

Marokko ligt in de noordwest hoek van Afrika. De straat van Gibraltar scheidt het Afrikaanse continent van Europa. Slechts 14 kilometer water ligt er op het smalste stuk tussen deze twee werelden die in zoveel aspecten volledig verschillend zijn.

Aan de westkant van het land langs de Atlantische oceaan ligt de Meseta, de laaggelegen vruchtbare kustvlakte aan de Atlantische Oceaan die door de betrekkelijk hoge neerslag bijna geheel in dienst staat van de landbouw. Ook de belangrijkste steden zijn er te vinden: de grote havenstad Casablanca, de hoofdstad Rabat, de koningssteden Fes en Meknes en de exotische koningsstad van het zuiden, Marrakech.

Aan de oostkant van het land liggen drie zeer verschillende gebergten naast elkaar die gezamenlijk een formidabele barrière vormen tegen de Sahara. Van noordoost naar zuidwest zijn dat de Midden Atlas, de Hoge Atlas en de Anti Atlas. Terwijl de eerste twee gebergten samen met de Rif in het Tertiair gevormd werden door de botsing van de Europese en Afrikaanse continentale plaat, is de Anti Atlas een veel ouder gebergte, een van de oudste ter wereld. De fossielen die in de jongere gebergten worden aangetroffen zijn het duidelijke bewijs dat de Rif, Midden Atlas en Hoge Atlas vanuit de zeebodem omhoog zijn gedrukt. De Hoge Atlas reikt hoog boven de andere gebergten uit met de Jbel Toubkal (4167 m) als hoogste piek van Noord-Afrika. Ten oosten en zuiden van deze gebergten heerst de Sahara, hier en daar onderbroken door groene oases langs rivieren die ontspringen in de Hoge Atlas.

Berbers en Arabieren

Marokko telt naar schatting 29 miljoen mensen. Zo’n 40% van hen behoort tot de Berbers en heeft een Berberdialect als moedertaal. De overigen spreken van huis uit Arabisch. Berbers uit de Rif verstaan geen Berbers uit het zuiden en zelfs over kleinere afstanden kunnen de dialecten zo verschillen dat men zijn toevlucht moet nemen tot het Arabisch om een gesprek te voeren. Alle Berberdialecten zijn doorspekt met Arabische woorden.

Het Arabisch is een veel ontwikkelder taal met zijn eigen schrift, een taal waarin wetenschap wordt bedreven en het is bovenal de taal van de koran. Het wordt gesproken in heel Noord-Afrika en het Midden-Oosten en de inwoners van Marokko zullen weinig moeite hebben om een gesprek te voeren met iemand uit Libanon of Oman.

De islam

‘La ilaha illa Allah. Muhammudu rasulu Allah.’ ‘Er is niets goddelijks behalve God. Mohammed is zijn profeet.’ Dit is de geloofsbelijdenis, de shahada, de eerste en belangrijkste van de vijf pilaren of verplichtingen van de islam, de godsdienst van Marokko. Het woord `islam’ betekent letterlijk `overgave aan de wil van God’. Vijf maal per dag moet de islamiet in gebed en spreekt dan de shahada uit. Voorafgaand aan het gebed worden eerst gezicht, voeten en armen gereinigd. Het ritueel van het bidden, de salat, is de tweede pilaar. Vanaf de minaret wordt aangekondigd wanneer het tijd is voor de salat. De overige drie verplichtingen of pilaren zijn het geven van aalmoezen aan de armen ofwel de plicht tot zakat, het vasten tijdens de heilige maand ramadan, saum genaamd, en de haj, de bedevaart naar Mekka. Deze vijf pilaren of verplichtingen staan in de koran, het heilige schrift van de islam die in de 6de eeuw werd opgetekend door de profeet Mohammed.

Middelen van bestaan

Marokko is in de eerste plaats een agrarische samenleving en bijna de helft van de bevolking is afhankelijk van landbouw en veeteelt. In de westelijke kustvlakte en langs de Sous rivier is er wat grootschalige moderne landbouw gericht op export maar het zijn nog altijd de kleine boeren die het overgrote deel van de productie verzorgen, in eerste plaats om eigen familie te voeden en daarnaast om kleine overschotten te verkopen op lokale markten. Landbouw, veeteelt, het spinnen van wol en de verwerking tot kleding, dekens en tapijten voor eigen gebruik, gebeurt grotendeels op de boerderij. Tot de belangrijkste landbouwproducten behoren tarwe, gierst, haver, aardappelen, citrusvruchten, olijven, meloenen, tomaten en groenten. In de bergen worden kleinere hoeveelheden noten, pruimen, appels en peren geteeld en uit de oases komen veel dadels. De veestapel bestaat uit bijna 20 miljoen schapen, zo’n 5 miljoen geiten en een 3 miljoen koeien. Verder wordt er overal pluimvee gehouden, vooral kippen en kalkoenen. Voor het vervoer in het land zorgen nog altijd honderdduizenden ezels, muildieren en in mindere mate paarden en kamelen. Officieel draagt de agrarische sector slechts 15% bij in het nationale product maar dat betreft alleen het verhandelde deel van de opbrengst. Langs de kust vindt visserij plaats en Marokkaanse vissers vangen de meeste sardines ter wereld. Belangrijke vissershavens zijn Tanger, Casablanca, El Jadida en Agadir.

Grote fosfaatafzettingen maken het land tot de belangrijkste producent ter wereld van deze stof die vooral wordt verwerkt in kunstmest. Op kleine schaal wordt er kolen, olie en gas gedolven maar de gewonnen hoeveelheden dekken bij lange na niet de behoeften van het land. Zelfs aan water is er in grote delen van het land een chronisch tekort. Het afgelopen decennium was het natste dat ooit in het land is gemeten en voor het eerst sinds lange tijd is de grondwaterspiegel op veel plaatsen weer gestegen in plaats van gedaald.

Ongeveer een zesde deel van de werkende bevolking verdient de kost in de industrie en kunstnijverheid. De industrie is van eenvoudige aard en verwerkt vooral producten uit de landbouw, visserij en de fosfaatwinning. Daarnaast zijn producten voor de huizenbouw, zoals baksteen, cement en betonijzer belangrijk in een land waar de bevolking hand over hand toeneemt. Voor de toerist zijn vooral de kunstnijverheidsproducten interessant. Marokko is een van de meest veelzijdige landen ter wereld op het gebied van kunstnijverheid, iets wat in meer ontwikkelde economieën vaak is verdwenen. Bewerkt leer, beschilderd aardewerk, zilveren en gouden sierraden, bewerkt hout, tegels en plavuizen behoren tot de belangrijkste producten in deze sector.

Bouwkunst

De centrale plek voor het gebed in de islam is de moskee waar de gelovigen vooral op vrijdag gezamenlijk bidden en naar preken luisteren. In Marokko zijn deze godshuizen voor niet-gelovigen zelden toegankelijk. De opbouw en inrichting van de moskee volgt een vast grondpatroon, gebaseerd op het huis van de profeet in Mekka. Aan de buitenkant is de minaret het meest opvallende element van de moskee. Vanaf deze toren wordt opgeroepen tot het gebed. In Marokko staat de vierkante minaret van de achthonderd jaar oude Koutoubia moskee model voor veel minaretten, waaronder die van de moderne Hassan II moskee. De belangrijkste religieuze gebouwen die wel toegankelijk zijn voor niet-gelovigen zijn de koranscholen of medersa’s (ook wel medressa’s). In deze vaak fraai bewerkte gebouwen is vanaf de komst van de islam theologie en islamitisch recht bestudeerd. De mooiste voorbeelden van deze medressa’s stammen uit de Merinidische tijd. Marrakech, Meknes en vooral Fes huisvesten de belangrijkste van deze scholen.

Heel kenmerkend voor alle gebouwen in Marokko zijn de bijzonder kleine ramen en deuren, het gevolg van de extreme hitte en kou en de noodzaak tot verdediging. In grote delen van het land had de Agadir een centrale functie voor een dorp. De Agadir is een, meestal vierkante, burcht met dikke muren en schietgaten, die dienst deed als versterkte opslagplaats van graan, wapens en kostbaarheden, als stallen voor het vee en in tijden van nood als toevluchtsoord voor de dorpelingen. Vaak is de Agadir ook een marabout, een graf van een heilige. De spirituele bescherming komt natuurlijk goed van pas.

Het meest opvallende gebouw op het platteland van de bergen en Zuid-Marokko is de ksar (meervoud: ksour), een rechthoekige, lemen burcht, met kantelen en verdedigingstorens op de hoeken. Er zijn ksour bekend die tot honderd families, dus meer dan duizend mensen herbergden. Vaak zien we in dit verband ook het woord ‘kasbah’ verschijnen. ‘Kasbah’ is eigenlijk de verzamelnaam van alle vormen van versterkte woonsteden die je in Marokko ziet.

Kunst en kunstnijverheid van Marokko

De islam heeft beeldende kunst in westerse zin, zoals de schilder- en tekenkunst en beeldhouwkunst, zo goed als onmogelijk gemaakt door het verbod op de afbeelding van mensen en dieren. Alleen in de literatuur zien we een aanzienlijke mate van vrijheid. De creativiteit heeft zich vooral ontplooid in de versiering van gebouwen en huishoudelijke voorwerpen. In de verfraaiing van alledaagse gebruiksvoorwerpen, zoals vaatwerk, sieraden, meubels en tapijten, behoort Marokko tot de meest opzienbarende landen ter wereld. In heel Afrika is er geen land waar zo’n levendige traditie van kunstnijverheid bestaat! Het bewonderen van tapijten, sieraden, aardewerk en bewerkt leer en van de werkplaatsen waar deze voorwerpen worden vervaardigd, behoort tot de genietingen van een bezoek aan Marokko.

Markten, dans, muziek en vertelkunst

Het dagelijkse leven in Marokko wordt opgevrolijkt en onderbroken door weekmarkten. Veel weekmarkten worden gehouden in plaatsjes aan de voet van gebergten om de Berbers in de bergen de kans te geven hun eigen producten te verkopen en kleding en industriële goederen te kopen. Vaak zijn dat de plekken waar je mensen tegenkomt in traditionele kostuums.

Feesten worden opgeluisterd door rondedansen waarbij vrouwen en mannen aparte kringen vormen. De dansmuziek is een eentonige herhaling van eenvoudige melodieën, vaak in de vorm van vraag en antwoord, waarbij de kring herhaalt wat de voorzanger zingt. Ondertussen wordt de intensiteit van de muziek wel gestaag opgevoerd door versterking van het volume of een geleidelijke versnelling van het ritme. Gaandeweg gaan de dansers geheel op in de muziek en vormen van trance zijn niet ongebruikelijk.

Opwindend om te zien zijn de voorstellingen van de gnaoua, veelal zwarte dansers die begeleid op grote trommels acrobatiek dansen uitvoeren. Ze zijn te zien op Jmaa el Fna in Marrakech en op feesten in de zuidelijke oases.

Verhalenvertellers gaan in dorpen en steden van plein tot plein waar ze spannende of komische vertellingen opdissen. Vaker dan de regelrechte vertelling komt het gezongen verhaal voor waarbij de kunstenaar zichzelf begeleidt op een snaarinstrument, vergelijkbaar met de middeleeuwse minstreel.

Praktische informatie

Aankomst

Doe de eerste dag in Marokko rustig aan. Neem de tijd om te acclimatiseren. De overgang van klimaat en cultuur kan ingrijpend zijn. Laat het land rustig op je inwerken, onderneem de eerste dag niet te veel en heb veel plezier in het prachtige Marokko.

Achterblijvers

Zorg ervoor dat achterblijvers weten in welk land je bent en hoe lang je wegblijft, spreek eventueel af wanneer je contact opneemt en laat een kopie achter van de hotellijst, die je zo’n week voor vertrek van Atlasnomad ontvangt. Telefoneren vanuit Marokko is geen probleem.

Geef je vluchttijden en vluchtnummers door aan degenen die je ophalen van het vliegveld. Atlasnomad verstrekt aan derden geen vlucht- of reisinformatie, hotelnamen en telefoonnummers. Eventuele vertragingen kunnen via het informatienummer op luchthaven of via Teletekst worden opgevraagd.

Bagage- en kledingsuggesties

Neem een paar goede, ingelopen wandelschoenen en een paar slippers mee. Dat is alles wat je voeten vereisen. De wintermaanden (december tot en met februari) kunnen met name in het noorden, de bergen en in de woestijn koude avonden, nachten en ochtenden met zich meebrengen. Neem dan een warm jack, regenkleding en een trui mee. Voor de overnachtingen in de bergen heb je een warme slaapzak nodig. Een goede zonnebril kun je beter van huis meenemen, ze zijn duur in Marokko. Verder zijn belangrijk: zonnebrandmiddelen, toiletartikelen, desinfecterende handgel (Kruidvat, Palmolive), een reisapotheek, een hoofddeksel/doek, foto- of filmapparatuur en voldoende film, reservebatterijen, zaklantaarn, zakmes (niet in je handbagage stoppen tijdens de vlucht), aansteker, een kleine voorraad houdbare snacks en snoep, wekker, handdoek, schrijfwaren, boeken, geldig paspoort, voldoende cheques en geld, kopieën van paspoort en reisverzekering, vliegticket(s), een pasje van de reisverzekering met daarop het alarmnummer, agenda met belangrijke adressen, een goede reisgids. Verder eventueel: rol toiletpapier, en een leeslampje. Dit alles verpak je het liefst in een weekendtas of rugzak, niet in een harde koffer, omdat die lastig te vervoeren is. Daarnaast is een kleine rugzak of schoudertas handig voor de dagelijkse handbagage. Voor het opbergen van waardepapieren kun je het beste een dunne geldgordel kopen, die je onder je kleding draagt.

Vrouwen worden in Marokko geacht niet te opzichtig rond te lopen. Dat scheelt ook in de mate waarin Marokkaanse mannen ongewenste aandacht aan je schenken. Rokken en broeken tot op de kuit en bloesjes/T-shirts met (korte) mouwen zijn gewenst. Een hoed of een sjaal is vaak lekker tegen de zon en scheelt ook in de aandacht. Vrouwen worden buiten de grote steden niet geacht helemaal alleen te lopen.

 

Fotograferen en filmen

Filmrolletjes van goede kwaliteit zijn ruim voorhanden in alle grote steden. Let op de verpakkingsdatum en koop tijdens de warme maanden in zaken waar ze het materiaal gekoeld bewaren. Overigens is ‘t het beste om voldoende films van huis mee te nemen. Laat film of camera nooit achter in de afgesloten bus. Door de snel stijgende temperatuur kan de kwaliteit van het fotografische materiaal achteruit hollen. Niet alle soorten batterijen voor camera’s zijn eenvoudig verkrijgbaar. Zorg dus voor batterijen die de hele reis meegaan. Marokko heeft heel veel licht dus 100 ASA is prima voor buitenopnames. Voor goede opnames in huizen, kleine steegjes of van gebeurtenissen ‘s avonds is film van 400 ASA aan te raden. Laat je film liever niet in Marokko afdrukken. Er zijn regelmatig klachten over slechte afdrukkwaliteit.

Geld- en bankzaken

Geld:

De munteenheid van Marokko is de Marokkaanse dirham. Eind zomer 2014 was de waarde van 1 Euro 10.3 dirham (1 dirham = circa 10 eurocent). De dirham is onderverdeeld in 100 centimes. Muntgeld is er in 5, 10, 20 en 50 centimes en een half, 1, 5 en 10 dirham en er zijn biljetten van 10, 20, 50, 100 en 200 dirham. In de grote steden zijn grote biljetten geen probleem, maar wie de oases of kleine dorpjes ingaat, kan beter niet alleen biljetten van 200 dirham meenemen. Het is handig om altijd muntjes bij je te hebben.

Bankzaken:

In het algemeen raden we aan om het grootste gedeelte van het budget te pinnen in een van de vele geldautomaten die het land inmiddels rijk is. Let wel op of het symbool op de automaat overeenkomt met die van op je kaart. Zorg dat je voldoende dirhams hebt als je een paar dagen niet in een grotere stad komt. Voor de 15-daagse reis kun je alleen pinnen op de luchthaven van Casablanca, in Marrakech, Ouarzazate, Erfoud, Taroudannt en Essaouira. Verder kun je travellercheques of cash geld meenemen. Ze zijn makkelijk inwisselbaar en de cheques zijn beschermd tegen diefstal. Natuurlijk zijn cash eurobiljetten in de grote toeristencentra inwisselbaar. Je kunt ook geld opnemen met je creditcard, maar dat is verhoudingsgewijs duur. Betalen in de betere hotels, restaurants en het afrekenen in duurdere souvenirwinkels kan natuurlijk wel.

Afdingen

Het is noodzakelijk om in de meeste gevallen af te dingen om tot een redelijke prijs te komen. Dat geldt voor winkelprijzen, taxi’s etc. Vooral voor de aankoop van kostbare souvenirs zul je de tijd moeten nemen (liefst enkele dagen, elke dag een half uur).

Zon en hitte

Verbranding is vaak een belangrijke oorzaak van problemen. De Marokkaanse zon is fel, en de temperaturen kunnen vooral in de maanden mei-september oplopen tot boven de 40 graden Celsius. Verbranding en zonne/hittesteken zijn makkelijker op te lopen dan je denkt. Mijd daarom de zon op de heetste uren van de dag, draag een hoofddeksel en een goede zonnebril als je wandelt en gebruik een goede zonnebrandcrème als je aan het bruinen bent. Die kan het beste van huis meegenomen worden, waar de keuze aanmerkelijk uitgebreider en goedkoper is. Bij hoge temperaturen loopt de vochtbehoefte van het lichaam heel snel op, evenals de behoefte aan zout. Zorg dat je voldoende drinkt en bij extreem hoge temperaturen, moet je het op de heetste uren van de dag gewoon heel kalm aan doen.

Prickly heat

Dit is een ontsteking van de poriën die door overmatige transpiratie ontstaat. Het komt veel voor, is onschuldig, maar lastig. De huid wordt plaatselijk rood en geïrriteerd. Vooral de plaatsen waar de huid tegen elkaar komt, zoals oksels en dijen, zijn bevattelijk. De symptomen zullen minder worden als je enkele malen per dag koud douchet (geen zeep) en je goed afdroogt. Talkpoeder op de aangewezen plaatsen kan helpen. Slaap bij vochtige hitte niet met een laken maar met een katoenen shirt. Als je er veel last van hebt, kun je het beste een paar nachten een kamer met airconditioning nemen.

Diaree

Het meest voorkomende gezondheidsprobleem naast verbranding is diarree. Vakantiegangers worden er vaak door getroffen als ze er net een paar dagen zijn. In de meeste gevallen gaat het om een volstrekt onschuldig verschijnsel dat wordt veroorzaakt door verandering in voedingsgewoonten, de hitte of door onschuldige bacteriën, waar je lichaam snel afweer tegen opbouwt. Het belangrijkste risico is de kans op uitdroging, vooral bij kinderen. Uitdroging betekent dat het lichaam meer vocht, zouten en suikers verliest dan het binnen krijgt. Een gevoel van lusteloosheid en slapte is het gevolg. Dit is te voorkomen door water met een O.R.S.-oplossing te drinken. Deze zakjes, die in Nederland en België bij de apotheek te krijgen zijn, bevatten alle mineralen en suikers die het lichaam verliest bij diarree. In plaats van deze oplossing kunnen ook frisdranken zonder koolzuur en stevig gezouten bouillon gedronken worden. Cola werkt bij veel mensen stoppend bij beginnende diarree. Als de diarree gepaard gaat met flinke koorts, bloed in de ontlasting of hevige braakneigingen, dan is het verstandig een arts te raadplegen.

Medisch paspoort

Gebruik je essentiële medicijnen, neem dan een dubbele voorraad mee en berg dit gescheiden op, zodat je een reservevoorraad hebt. Vraag je apotheek een KNMP-reisdocument (medisch paspoort) voor je op te stellen. Hierin staan de stofna-men en de precieze samenstelling vermeld, van de medicijnen die je gebruikt. Houd dit document èn je medicijnen in je handbagage. Lijd je aan een chronische ziekte, vraag dan je huisarts voor een verklaring van je aandoe-ning en de therapie in het Engels.

Vaccinaties

Hieronder staat wat de ministerie van gezondheid adviseerde bij het schrijven van dit informatiepakket. Deze informatie kan veranderen. Bovendien is de vraag wat je nodig hebt afhankelijk van eerdere vaccinaties, eventuele gevoeligheid voor bepaalde middelen, zwangerschap, leeftijd etc. Neem voor advies daarom ALTIJD contact op met je huisarts. Er zijn geen verplichte vaccinaties, behalve wanneer men maximaal veertien dagen voor aankomst in het Midden-Oosten in een gebied is geweest waar gele koorts of cholera heerst. Informeer bij je ziektekostenverzekeraar of je de vaccinaties vergoed krijgt.

Nog enkele adviezen voor een prettig verblijf: Gun je lichaam en geest de tijd om zich rustig aan te passen aan de nieuwe tijdzone en locatie. Vermijd spanningen, plan niet meteen van alles. Doe het de eerste dag in ieder geval kalm aan. Vroeg opstaan is een goede gewoonte; in warme landen is de ochtendtemperatuur vaak het plezierigst. Daarbij zijn de mensen in de landen die je bezoekt het zelf ook gewend om vroeg op te staan. Als je je aanpast aan hun ritme, zie je het meest van het land. Als je goed uitgerust bent, kun je alle nieuwe indrukken etc. het beste verwerken en heb je genoeg energie om veel te doen.

Klimaat en beste reistijd

Klimaat:

Marokko kent verscheidene klimaatzones. De Atlantische kust en het noordelijke heuvelgebied waarin Meknes en Fes liggen, kent een warm zeeklimaat met beperkte neerslag door het hele jaar. De hogere bergstreken kunnen behoorlijk koud worden. ‘s Zomers zijn de dagen in de bergen heet en de nachten aangenaam fris. Het zuiden van het land, zowel Marrakech als het land achter de Hoge Atlas heeft een woestijnklimaat met zeer beperkte neerslag, hete zomers en grote temperatuurverschillen tussen dag en nacht. 

Beste reistijd:

In het algemeen hebben het voor- en najaar een uiterst aangenaam klimaat.

Literatuur en kaarten

De beste manier om je voor te bereiden is door te praten met mensen die het land kennen en door er een goede reisgids en kaart van aan te schaffen en te bestuderen.

Openingstijden

Banken en overheidsgebouwen zijn in de regel geopend van zondag t/m donderdag van 8.30 uur ‘s ochtends tot 2 uur ‘s middags.

Toeristeninformatiebureaus zijn in de regel open op weekdagen tussen 9-12 en 15-18 uur. Ze hebben zelden of nooit interessante informatie m.u.v. eventuele lokale festivals en ander gebeurtenissen. Afwijkende openingstijden worden vermeld.

Winkels zijn vaak de hele week open. In de zomer zijn de openingstijden ongeveer van 9 uur ‘s ochtends tot 1 uur ‘s middags en van 5 uur ‘s middags tot 8 uur ‘s avonds. ‘s Winters zijn de openingstijden meestal van 10 uur ‘s ochtends tot 18 uur ‘s avonds. Tijdens de ramadan zijn de winkels ‘s ochtends geopend en ‘s avonds van 20 tot 22 uur.

Musea en monumenten zijn meestal geopend van 9 uur ‘s ochtends tot 5 uur ‘s middags, soms met een middagsluiting. In het zuiden zijn de monumenten vaak al eerder toegankelijk.

Post, e-mail en telefoon

Post kun je het beste in de grote steden posten en dan nog kan het even duren voor ze haar bestemming bereikt. De aankomst in Nederland varieert dan van 4 tot 7 dagen. E-mail is sterk in opkomst. Op steeds meer plaatsen kun je je e-mail checken of versturen.

Telefoneren kan vaak met telefoonkaarten van verschillende waarden die je op het postkantoor en in de Tabak kunt kopen. Op veel plaatsen zijn ook teleboutiques waar je met munten kunt bellen. Vanuit de steden kun je met je gsm bellen als jouw provider een “roaming” contract met Marokko heeft.

Tijdsverschil

In Marokko is het 1 uur vroeger dan in de meeste Europese landen, behalve in de periode dat de zomertijd bij ons geldt, dan is het verschil 2 uur.